จำศีลในพุทธวัชรยาน

ในจำศีล เราใช้ชีวิตตามตารางเวลาในบทปฏิบัติและเคร่งครัดกับตารางเวลานั้น เช่น ปฏิบัติช่วงแรกของวันเริ่มตี 5 (ที่ทิเบต พระจำศีลเช่นที่วัดตกเต็น พระต้องทำอาหารเอง การปฏิบัติจึงจะเริ่มตี 4 ครึ่ง เพื่อให้จบการปฏิบัติช่วงแรกไม่สายจนเกินไป) เราจะต้องเตรียมตัวให้พร้อม ในบางวันเราจำเป็นต้องถวายน้ำพระก่อนเข้านอนเพื่อให้ตอนเช้าเราสามารถภาวนาได้โดยทันที (หลังตื่นนอนและล้างหน้าแปรงฟัน) ทำไมต้องถวายน้ำพระ เพื่อให้เราได้บำเพ็ญบุญกุศลด้วยการถวายเครื่องบูชาในทุกวันที่เราจำศีล แม้เราจะไม่สามารถออกไปหาขนมผลไม้ดอกไม้มาถวาย แต่เราใช้น้ำ (อย่างน้อยเจ็ดถ้วย) เป็นสิ่งแทนสิ่งประเสริฐในโลกกายภาพที่เราขอน้อมถวายแด่พระพุทธเจ้า พระโพธิสัตว์ พระฑากินี พระธรรมบาล

ในการภาวนาช่วงเช้าสำหรับการจำศีลที่เน้นวัตรปฏิบัติของโยคี จะไม่มีการกินอาหารก่อนปฏิบัติยกเว้นน้ำเปล่าหรือน้ำชาเล็กน้อย เพราะก่อนจบช่วงแรกจะมีการอุทิศน้ำ (ซับตอร์) ซึ่งเป็นทั้งการปฏิบัติและพิธีกรรมที่ให้เราได้เชื่อมโยงกับความทุกข์ของเปรตและจบด้วยอุทิศซูร์ (ซูร์โง) ซึ่งเป็นการอุทิศกลิ่นอาหารบริสุทธิ์ที่เผาไฟให้แก่ผู้ล่วงลับ ตามประเพณี จึงให้เราได้ทำบุญให้นำ้และอาหารแก่ผู้อื่นก่อนจะบำรุงร่างกายของตน

ในจำศีล เราวุ่นวายกับอาหารน้อยลงกว่าชีวิตปกติ กินในสิ่งที่ผู้ดูแลทำมาให้ โดยไม่ได้บังคับว่าเราต้องกินอาหารมังสวิรัติยกเว้นว่าเรากินอยู่แล้วเป็นปกติทุกวันหรือเราเป็นผู้ถือศีลกินอาหารมังสวิรัติ หรือในบทปฏิบัติที่ฝึกฝน เช่น บทสาธนะในคัมภีร์กริยาตันตระและจริยาตันตระ ดังบทพระแม่ตารา พระแม่ชัมมา พระอวโลกิเตศวรและพระมัญชุศรี กำหนดว่าเราควรหลีกเลี่ยงเนื้อสัตว์

ตลอดวันเราฝึกปฏิบัติตามโจทย์ของการจำศีลแต่ละครั้ง โดยมีช่วงพักที่เราจะรักษาจิตให้ผ่อนคลายที่สุด คิดแต่น้อย ปรุงแต่งแต่น้อย เบิกบาน ไม่เคร่งเครียด ในช่วงพัก เราสามารถอ่านหนังสือที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติ งีบหลับสั้นๆ เพื่อให้ไม่ง่วงขณะปฏิบัติสี่ช่วงหลักในหนึ่งวัน และโดยปกติ เราจะเข้านอนตอนสามหรือสี่ทุ่มเป็นอย่างช้า

หากเป็นการปฏิบัติของโยคีซกเช็นหรือโยคีคันตระชั้นสูง ก็มักจะจบการปฏิบัติด้วยการสวดละอัตตา (เจอด) เพื่ออุทิศกายเนื้อของผู้ปฏิบัติให้แก่ดวงจิตที่หิวโหย เจอดเป็นการปฏิบัติแห่งความกรุณาแต่จริงๆ แล้วที่สำคัญคือให้เราไม่ยึดติดกับกายเนื้อนี้ซึ่งเป็นเพียงของชั่วคราว คำว่า เจอด แปลว่า ตัดให้ขาด ตัดอะไร ตัดการยึดติดกับอัตตาที่ก่อให้เกิดภาพลวงให้หมดสิ้นไป

ก่อนนอน เราจะนึกถึงพระปฐมคุรุ นึกถึงรัศมีคุ้มครองและรายละเอียดอื่นๆ เราจะไม่หลับไปโดยลืมที่จะตั้งจิตให้ผ่องแผ้วและดำรงอยู่กับธรรมชาติเดิมแท้ของตัวตน พร้อมกับเตือนใจให้นึกถึงสภาวธรรมซึ่งก็คือความว่าง (ศูนยตา) ที่ไม่เคยแยกจากความกระจ่าง คุณสมบัติของจิตเดิมแท้ของเราเป็นเช่นนั้น...(ยังมีต่อ)

• กฤษดาวรรณ เมธาวิกุล

15/04/2019