ทันทีที่เราทำสมาธิ ความทรงจำเรื่องต่างๆ จะปรากฏขึ้น แม้ครูบาอาจารย์จะบอกเราว่า อย่าคิดถึงสิ่งที่เกิดขึ้นแล้วในอดีต เพราะสิ่งนั้นเป็นแค่ความทรงจำ ให้จิตอยู่กับปัจจุบัน และไม่วางแผนไปในอนาคต แต่ความทรงจำก็ปรากฏขึ้นอยู่ดี นำพาเราไปยังเรื่องราวมากมายจนจิตขาดความสงบ

ความทรงจำผุดขึ้นมาเสมอ เหมือนคลื่นที่อยู่ในทะเล เราไม่มีวันที่จะทำให้ทะเลปราศจากคลื่นได้ และดังเช่นเมฆที่อยู่ในฟ้า เราไม่สามารถหยุดยั้งเมฆไม่ให้ปรากฏตัวในฟ้าได้

แต่เมื่อหยุดยั้งไม่ได้ ก็ไม่ได้หมายความว่าเราจะต้องตามดูเมฆทีละก้อน หรือตามดูคลื่นทีละลูก เพราะถ้าเราตามดู เราจะไม่เห็นอะไรใหม่ เมฆแต่ละก้อน คลื่นแต่ละลูก รวมทั้งความคิดแต่ละเรื่องที่อยู่ๆ ก็ผุดขึ้นในใจเรา เป็นเพียง พลังของฟ้า ทะเล และจิตที่ปรากฏขึ้นแล้วสลายไป

เมื่อเราเฝ้าตามดู หรือเผลอดู เราจะไม่ได้อยู่กับฟ้าที่เป็นฟ้าแท้ๆ ไม่ได้อยู่กับทะเลที่เป็นท้องทะเลแท้ๆ และไม่ได้อยู่กับจิตที่เป็นจิตเดิมแท้

สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่เรื่องราวที่ปรากฏขึ้นที่พร้อมจะนำเราออกนอกแต่คือการกลับไปยังความไพศาลผ่องแผ้วแห่งจิตเดิมแท้ นี่คือเป้าหมายของการเกิดเป็นมนุษย์ หากทำได้เช่นนี้ อัตตาจะไม่มีที่อยู่ เพราะอัตตามากับความคิดปรุงแต่ง อัตตามากับการจดจำเรื่องราวที่จะทำให้เราคิดเพิ่มเติมอย่างไม่มีวันจบสิ้น...

ที่ระลึกวันปิดต้นฉบับหนังสือทงเลน หนทางสู่โพธิจิต ฉบับปรับปรุงใหม่

• กฤษดาวรรณ 18 มี.ค.​66